Es Selamun Aleykum ve Rahmetullahi ve Berakatuh
Bismillah.

Günümüzde öyle ya da böyle bir şekilde neredeyse hepimiz sosyal medya platformlarını kullanıyoruz.
Kimimiz bir şeyler araştırmak için, kimimiz yeni şeyler öğrenmekte, kimimiz gündemi takip etmekte, kimi de eğlenmekte.
Bazılarımız içerik üretirken bazılarımız içerikleri tüketmekte.
Kısaca neredeyse herkes bir şekilde sosyal medyada bulunmakta.
Ve zaman zaman en faydacılarımız bile kafa dağıtmak için sosyal medyada gezinebiliyor.
Sınırlı, bilinçli ve kontrollü olduğu sürece buna komple zararlı diyemeyiz.
Ancak özellikle birkaç yıldır hızla artan bir tehlike var.
Kısa içerikler.

İnternet, herkese dünyanın dört bir yanına erişim imkanı sağlayan muazzam bir teknoloji.
Sosyal medya platformları ise bu erişimi çok daha konforlu ve kolay hale getiriyor.
Üstelik çoğunlukla bu hizmeti ücretsiz sunuyorlar.
Fakat sonuçta bu platformların da bir şekilde para kazanmaya ihtiyacı var.
İşte bunu sizden direkt para alarak değil de size reklam göstererek, kendi platformlarını kullanmanızı sağlayarak ya da başta reklam kuruluşları olmak üzere çeşitli üçüncü taraflara kişisel bilgilerinizi satarak yapıyorlar.
Bunlar zaten herkesin bildiği şeyler.
Ancak insanların gözleri önünde olan ve genelde fark etmedikleri bazı noktalar var.
Bu platformlar, uygulamalar sizi yani kullanıcıları mümkün olduğunca çok kendileriyle meşgul etmek zorundalar.
Çünkü siz bir platformu ya da uygulamayı ne kadar çok kullanırsanız bu onların o kadar çok kâr etmesi demektir.
Ve bunu sağlamak için çeşitli hileler kullanıyorlar.
Hatta öyle ki çoğu büyük teknoloji şirketinde sadece bu işler için uzman sosyolog, psikolog gibi isimlerden oluşan büyük kadrolar bulunuyor.

Ve bu yöntemler günümüzde o kadar yaygın ki çoğu haber sayfasında dahi mevcut.
Mesela bir haber sitesinde haber okuduğunuzu düşünelim.
Haberin sonuna geldiğiniz zaman ne oluyor? Sayfa bitiyor mu?
Hayır, aksine hemen bir diğer haber sizin hiçbir şey yapmanıza gerek kalmadan yükleniyor.
İlk bakışta çok küçük bir özellik gibi değil mi? Ne etkisi olabilir ki?
Ama aslında etkisi çok büyük.
Çünkü normalde siz bir içeriği bitirdiğinizde başka bir içeriğe geçmek için başlıklar arasından seçmeniz ve kendi eyleminiz ile o içeriği açmanız gerekiyor.
İşte bu eylem ve süresi boyunca aslında kendinize bir düşünme imkanı sunmuş oluyorsunuz. Gerçekten bu içeriğe bakmalı mıyım?
Fakat "sonsuz kaydırma" dediğimiz teknoloji her şeyi kendisi hallederek sizin eyleminizi gereksiz kılıyor ve size o karar anını sunmuyor.
Bu durumda o siteden çıkmak çok daha zor oluyor çünkü "son bir içerik, bunu da tüketeyim çıkıyorum" diyorsunuz ama o sona ulaşmanıza asla imkan tanınmıyor.

Maalesef günümüzde durum bundan çok daha karmaşık.
Sadece platformlar değil, o platformlardaki içerik üreticiler dahi sizin onların daha fazla içeriğini tüketmeniz için yarış halinde.
Görünüşte siz her şeye ücretsiz erişime sahipsiniz fakat gerçekte platformlar ve o platformlardaki içerikler sizi daha fazla meşgul edebilmek için kıyasıya bir yarış halindeler.
Örneğin YouTube'u açın ve bakın. Binlerce içerik üreticisinin milyonlarca içeriği mevcut. Daha anasayfayı açar açmaz dahi karşınıza oldukça ilgi çekici başlıklı ve merak uyandırıcı kapak görsellerine sahip videolar çıkıyor. Tüm bunlara karşı koymak zaten zor olduğu halde işin içine cinsellik, etkileyici müzikler, clickbait (yani abartılı iddialar ile dikkat çekme), dopamin tetikleyiciler gibi çok daha çeşitli tuzaklar da girinca kontrolü elde tutmak bir hayli zorlaşıyor. Öyle ki siz tam bir irade gösterip anasayfayı görmezden gelip eğitici bir içeriğe dahi girseniz yan tarafta çeşitli videolar, alt tarafta karışık yorumlar ile platform sizi oyalamaya devam ediyor.
Aslında tüm bunları çeşitli tarayıcı eklentileri ile engellemek mümkün. Örneğin "YouTube anasayfa temizleyici" gibi basit bir arama ile dahi çözümler bulunabilir.
Bu konuda aşağıdaki önerilen uygulama/eklentileri inceleyebilirsiniz:

• Unhook: (Ücretsiz) YouTube'daki öneriler, Shorts, ana sayfa akışı, yorumlar ve benzeri dikkat dağıtıcı bölümleri gizleyerek daha sade bir YouTube deneyimi sunmayı amaçlayan tarayıcı eklentisidir. Özellikle sosyal medyada çok vakit geçiriyor ve kendinizi kontrol etmekte zorlanıyorsanız tavsiye edilir. Kendinizi kontrol edebiliyor olsanız bile dikkatinizin dağılmasını engellemek için iyidir.
• YouShield: (Ücretsiz) Unhook gibi YouTube'daki dikkat dağıtıcıları engellemeye yönelik bir eklentidir. Unhook'dan daha az gelişmiş olmakla birlikte daha sade yapısı ve kolay kullanımı ile tercih edilebilir.
• StayFocusd: (Ücretsiz) Belirli web sitelerinde geçirilen süreyi sınırlandırarak dikkat dağınıklığını ve zaman kaybını azaltmaya yardımcı olan tarayıcı eklentisidir. Hangi sitede ne kadar süre kaldığınız kaç kere girdiğiniz gibi bilgileri toplar. Böylelikle internette geçirdiğiniz vakti izleyebilir ve denetleyebilirsiniz. Ayrıca dilediğiniz siteleri engelleyebilirsiniz.
• ActivityWatch: (Açık Kaynak / Ücretsiz) Bilgisayarda hangi uygulamaların ve etkinliklerin ne kadar süre kullanıldığını otomatik olarak takip ederek zaman kullanımını analiz etmeye yarayan açık kaynaklı zaman takip yazılımıdır. Özellikle dijital ortamda çok vakit geçiriyor ve dikkatiniz çabuk dağılıyor ya da kendinizi kontrol edemiyorsanız, hangi uygulamayı ne süre ile kullandığınızı takip etmek için güzel bir araçtır.

İnternetin ve sanal dünyanın bu gibi tuzakları hakkında daha uzun uzun konuşulabilir.
Zira konu çoğumuzu ilgilendiren ve pek çok detaya sahip bir konu ancak bu yazımızda değineceğimiz konu bunlar değil.
Bu yazımızda değinmek istediğimiz konu internetin tuzakları arasında şu anda belki de en yaygın ve en tehlikeli olanlardan biri:
Kısa içerikler ve Editler.

Kısa içerikler Instagram'da "Reels", YouTube'da "Shorts" ve TikTok'ta ise direkt ana içerik yapısı olarak ortaya çıkan, genellikle mobil cihazlara uygun şekilde dikey 9:16 oranına uygun olarak hazırlanmış, 2 dakika ve daha kısa içerikleri ifade eder. YouTube 3 dakikaya kadar "Shorts" içeriğe izin vermekle birlikte, genelde içerik üreticilerin çoğu bu kadar uzun(!) içerikler oluşturmaz, çünkü tüketiciler bundan hoşlanmaz.

Kısa içerikler ilk olarak 2010 civarlarında popülerlik kazanmaya başladı ve Z Kuşağı ile Alfa Kuşağı'nın internet kültürünün bir parçası haline geldi. Snapchat, 2012'de 10 saniyelik videolara izin verdi. 2012'de kurulan ve 2013'te yaygınlaşan, videoları altı saniye ile sınırlayan Vine, kısa içerklerin ana akım popülerlik kazanmasına yardımcı oldu ve yeni nesil ünlülerin doğmasını sağladı. Instagram, 2013'te 15 saniyelik video paylaşımını ekleyerek Vine'ın popülerliğine yanıt verdi. Vine'ın 2017'de kapanmasının ardından, önemli kullanıcıları YouTube'da daha uzun videolar yapmaya başladı. TikTok, 2018'de en yaygın kullanılan kısa video uygulaması haline geldi. 2021'de YouTube, TikTok ile artan rekabete yanıt olarak 60 saniyeye kadar videolar barındıran YouTube Shorts'u başlattı, bu süre Ekim 2024'te üç dakikaya çıkarıldı. YouTube Shorts, başlangıcından sonraki altı ay içinde toplamda beş trilyondan fazla görüntüleme aldı.

Kısa içerikler, geleneksel içeriklere göre bazı farklılıklar barındırır. İlk olarak kısa içerikler reklamlar ve ürün yerleştirmeleri için çok elverişlidir. Kısa içerikler sürelerine bağlı olan yapıları sebebi ile derinlikli konular için elverişli değildir. Ancak kolay üretilebilmeleri ve hızlı tüketilebilmeleri sayesinde uzun içeriklere göre çok daha geniş bir üretici portföyuna sahiptir. Kısa içerikler daha uzun bir içeriğin bir kesiti olabilir, bir konunun ya da içeriğin özeti olabilir, kısa bir bilgilendirme olabilir, hayran kurgusu olabilir ya da tek başına eğlenceli, eğitici ya da başka şekillerde içerikler olabilir.

Kısa içerikleri üretmek kolaydır. Özellikle günümüzde mobil cihazlar için dahi oldukça kullanıcı dostu video düzenleyicilerin bulunması ile çok daha kolay hale gelmiş durumda. Kısa içerikler tüketiciyi yormaz, çok vaktini almaz ve verilmek istenilen mesajı daha hızlı ve daha çok kişiye iletebilir. Ayrıca kısa içerikler pratik bilgi ve tarifler, kısa hatırlatıcılar, düşündürücü sözler ya da eğlenceli içerikler de barındırarak faydalı olabilir. Tıpkı hemen hemen her araç gibi kısa içeriklerin de kullanım alanlarına göre çeşitli faydaları vardır.

Ancak yine hemen hemen her araç gibi yanlış kullanımda ciddi zararlara yol açabilir. Kısa içerikler doğru kullanımda belirli yararlara sahip olmakla birlikte pek çok zararlı etken de barındırmaktadır ve en faydalı içerikte bile bu zararların tamamını izole etmek mümkün olmayabilir. Kısa içeriklerin başlıca tehlikelerini incelemekte fayda var:

Kısa içerikler kısıtlı süreleri ve hızlı tüketimleri sebebi ile kişilerin odak süreleri için ciddi birer sorundur. Çok fazla kısa içerik tüketmek beynin odak süresini kısaltacağı ve kısa içeriklerin yapısı yüzünden beyni haz odaklı programlayacağı için çok fazla kısa içerik tüketen kişiler genellikle uzun süre dikkatlerini toplayamaz, uzun soluklu iş ve projeleri yürütemezler. Günümüzde çok artan "Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)" tanılarının büyük çoğunluğunun sebebi de yanlış elektronik cihaz kullanımıdır. Çünkü sanal alemde genel itibari ile kişiler oldukça zahmetsiz ve hızlı bir şekilde çok çeşitli haz vericilere erişebilmektedirler. Bu dopamin tetikleyiciler dijital oyunlar, filmler, diziler, sohbet odaları, kısa içerikler, sosyal medya ve daha pek çok şey olabilir. Sürekli olarak bu şekilde ucuz hazza erişen beyin bunu yeni normal olarak öğrenir ve sürekli bu şekilde yaşamak ister. Bu durum fiziksel dünyanın sabır, azim ve emek gerektiren dopamin tetikliyecilerinin yanında sorunlara yol açar ve kişiler günlük hayatlarında zorlanmaya başlar. Örneğin eskiden bir çocuğun eğlenebilmek için fiziksel bir aktivitede bulunması, çeşitli aksiyonlar alması, hayal gücünü kullanması ve zaman gerekirdir. Öte yandan günümüzde elektronik cihazlar ile eğlenen bir çocuk bunların hiçbirini yapmadan sadece bir ekrana bakarak çok daha kısa sürede çok daha fazla haz alabilir. Üstelik bu durum sadece çocuklar için değil yetişkinler için de geçerlidir. Bu durumun doğal bir sonucu olarak da hazza kısa ve hızlı yoldan erişmeye alışan beyni uzun, zor ve sıkıcı süreçlere ikna etmek zorlaşmakta ve bu duruma günümüzde çoğunlukla DEHB tanısı konmakta ve çeşitli kimyasal ilaçlar verilerek beyin adeta uyuşturulmaktadır. Bu ilaçların sağlıklı bireyler üzerindeki etkileri dahi tartışmalıdır ve kısıtlı ve gerçek DEHEB vakalarında işe yarayabilmekle birlikte çoğunlukla DEHB'in ve yanlış DEHB tanısının tedavisi beyne kimyasallar ile müdahale etmek değil, adım adım beyni fiziksel dünyanın gerçeklerine göre eğitmektir ancak bu yazımızın konusu bu olmadığı için bu konuyu burada noktalıyoruz. Merak edenler konu hakkında araştırma yaptıkları taktirde günümüzde neden DEHB tanılarının çoğaldığını ve DEHB tedavisinde kullanılan ilaçların zararlarını ve aslında yararlarının tartışmalı olduğunu görecektir. Öte yandan şunu da eklemekte fayda var ki, kolay yoldan elde edilen hazlar, gerçek zorlukların üstesinden gelinerek elde edilen başarıların verdiği hazların yerini asla alamazlar. Üstelik ilki size fayda değil zarar verirken, ikincisi tam tersi size yararlıdır.

Kısa içerikler sınırlı süre içerisinde kullanıcının dikkatini çekmek üzere hazırlandıkları için öncelikli olarak dopamin yani haz hormonunu tetikleyici şekilde tasarlanırlar. Bunun yanında kısa içerik platformlarının tüketimi kolaylaştırmak ve hızlandırmak adına sundukları "kaydırma" yöntemi de hem kullanıcının bir içerikten diğerine zahmetsizce geçmesini sağlar, hem arama ve seçme mekanizmasını elinden alır, hem de iyi ve kötü içerikleri bir arada sunarak kullanıcıda bir ödül mekanizması tetikler. Çünkü beyin sürekli olarak iyi içerikler çıkmasındansa kötü içerikler arasında iyi içerikler çıkmasını tercih eder çünkü bu durum bu işe bir heyecan ve keşif duygusu katar. Zaten kumarın bağımlılık yapmasını sağlayan temel sebeplerden biri budur. Hep kazanmak değil, kaybetme ve kazanmanın birlikte olması ve sürekli bir sonraki sefer daha iyisi olacağı beklentisi ile davranışı sürdürme dürtüsüdür. Kısa içerikler de aynı mantıkla çalıştıkları için ciddi anlamda bağımlılık yapabilir ve kısa sürelerine rağmen kişileri uzun içeriklerden çok daha fazla esir tutabilirler. Buna ek olarak kısa içeriklerin dikkat çekmek üzere hazırlanmış olan yapıları da dopamini tetikler. Tüm bunlar bir araya geldiğinde ve bir de bunların üstüne birbirinden alakasız ya da kalitesiz içeriklerin de akışa girmesi ile durum daha da kötüleşir. Örneğin önce kısa bir bilimsel bilgi, ardından hüzünlü bir film kesiti, daha sonrasında dini bir içerik, hemen ardından aksiyonlu bir film sahnesi, sonrasında heyecanlı bir spor müsabakası gören ve tüm bu birbiri ile bağlantısız, dikkat çekici, kısa ve kesik içeriklere maruz kalan, sürekli dopamini tetiklenen, araya reklamlar ve saçma sapan verilerin de girmesine maruz kalan beyin zamanla düşünsel işlevler konusunda sıkıntıya düşer. Öyle ki bu durum kişide ilk başka kısa içerik bağımlılığına, ardından günlerinin kısa içerikler ile geçirmesine ve başka hiçbir şeyden zevk alamamasına, zamanla da hayata, olaylara, kişilere ve diğer her şeye karşı hissizleşmesine, ilerleyen safhalarda her şeyden ve herkesten uzaklaşmasına sebep olabilir. Çünkü sürekli olarak bu şekilde adeta bir ileti çöplüğüne maruz kalan beyin her bir içeriğe anında tepki üretemeyeceği için zamanla bunlara karşı tepkisiz kalmayı tercih edecektir. Buna ek olarak sürekli beslenen dopamin artık yetmeyecek ve kişide sürekli daha fazla dopamin ihtiyacı ortaya çıkacaktır ki bu durumda kişinin sürekli çok daha uç ve aşırı içerikler tüketmesine sebep olacaktır. Bu durum aslında neredeyse tüm bağımlılıklar için geçerlidir. Çünkü bu tip zararlı ancak haz veren herhangi bir eylem yapıldığı ilk zaman beklenen hazzı verebilir ancak zamanla beyin bu haz seviyesine alışacağı ve normal seviyeyi bu kabul edeceği için artık aynı miktar aynı hazzı vermemeye başlar. Bu durumda kişiler bir haz açlığı içine düşer ve o hazzı elde ettikleri zararlının dozunu arttırırlar. Ve bu döngü bu şekilde devam eder. Çıta her seferinde daha yukarı taşındıkça haz açlığı azalmak yerine daha da artar ve kişiler için artık bu bir mecburiyet gibi hissettirir. Bu durum da o zararlıyı elde edebilmek için hırçınlaşmalarına sebep olur. Bu saydıklarımız başta uyuşturucu gibi bilinen zararlılar için geçerli olduğu gibi kişide bağımlılık yapan her şey için geçerlidir. Bu her zaman uyuşturucu olmaz. Sigara, alkol, cinsel dürtüler, kumar en bilinen zararlılardandır. Buna ek olarak oyunlar, filmler, diziler, sosyal medya ve kısa içerikler de bağımlılık seviyesine geldiği taktirde diğer zararlılar kadar tehlikeli olabilir. Hatta kitap okumak dahi bilgi edinmek için değil de sadece kitap okumuş olmak için olduğu, kişileri çok fazla içine sürüklediği, çok fazla vakitlerini aldığı ve hayatlarını aksattığı taktirde bir bağımlılığa dönüşebilir ve zararlı olabilir. Burada şu ayrımı yapmakta fayda var. Bir kişinin ilim öğrenmek adına, bir meslek icra etmek için ya da belirli amaçlar sebebiyle bir şeyi çok fazla yapması ya da kullanması direkt olarak o şeyi zararlı yapmaz. Ancak eğer bir şey kişiyi gerçek bir amaca götürmüyorsa, kişi mecbur olmadığı halde kendini o şeye mecbur hissediyor, onsuz yapamıyor, sürekli o şeyi düşünüyor, o şeye erişemediğinde hırçınlaşıyor ve sürekli erişmenin yollarını kuruyor, kişinin hayatını aksatıyor ve kişinin vaktinin büyük bir bölümünü alıyor ve kişiye herhangi bir yararı bulunmuyorsa, kişi o şeyi sorunlarından kaçmak ya da o şeye olan açlığını gidermek için yapıyor ve o şey üzerinde kontrolü yoksa, o şey o kişi için zararlı bir bağımlılığa dönüşmüş olabilir ve kişi bu durumu şiddetle inkar dahi edebilir ancak bağımlılıklar kişilerin hayatında yüktür. Bu yüzden herkesin kendisine uzaktan bakması ve saydığımız gibi davranışlar gösterdiği bir şey olup olmadığını kontrol etmesi yararlarına olacaktır. Eğer herhangi bir bağımlılığınız varsa ve bunu tek başınıza yenemiyorsanız mutlaka yardım almalısınız. Çünkü eğer siz o bağımlılığı kontrol altına almazsanız er ya da geç o sizi tamamen kontrol altına alabilir.

Konumuza geri dönersek kısa içeriklerin yukarıda sayılan genel zararlarına ek olarak içerik bazlı zararları da mevcuttur. Kısa içeriklerin üretim kolaylığı sebebi ile çok fazla kısa içerik üreticisi ve buna bağlı olarak da çok fazla kısa içerik mevcuttur. Mevcut kısa içeriklerin büyük çoğunluğu tüketim odaklı, yanlış bilgi barındıran, herhangi bir faydası olmayan, saçma ve zararlı içeriklerden oluşmaktadır. Hatta içlerinde ahlaksız ve ya suç içeren ya da suça teşvik eden içerikler, ve günümüz tabiri ile "brainrot" yani adeta beyin eriten dereceye varan saçmalıklara sahip içerikler de bulunmaktadır. Haliyle bunları tüketen insanların da sağlıklı düşünmesi ve davranması beklenemez. Buna ek olarak kısa içerikler sınırlı süre sebebi ile genellikle kaynak belirtmedikleri için çok fazla sahte, yanlış ya da en iyi ihtimalle bağlamından kopuk bilgiler barındırabilmektedirler. Bunun yanında yararlı kısa içeriklerin neredeyse tamamı dahi kişiler için hap bilgi sunmayı amaçlar ve meselelerin derinliklerine inmezler. Ancak tüketiciler kısa içerik tüketerek konuyu tam anlamı ile öğrendikleri yanılgısına düşebilir ve bu durum bir sahte entelektüellik algısına yol açabilir. Fakat bu demek değildirki faydalı kısa içerikler dahi zararlıdır. Aksine kısa içerikler içerisinde gerçekten pratik, akılda kalıcı, düşündürücü ya da derin bilgiler de bulunabilir. Ancak içerik havuzunun büyük çoğunluğu maalesef bunun zıttı içeriklerden meydana gelmektedir.

Kısa içeriklerin bir de özellikle sakınılması gereken bir türü mevcut ki, kısa içeriklerin tüm tehlikelerine ek kendi kötü yanları bulunmakta. Bahsettiğimiz bu kısa içerikler"Fan Edit" yani "Hayran Editi", ya da kısa tabirle sadece "Edit" olarak isimlendirilmektedirler. Edit kelimesi İngilizce bir kelime olup düzenlemek anlamına gelir. Editörlük kelimesi de buradan gelmektedir. "Edit" olarak isimlendirilen içerikler kısaca tanımlamak gerekirse, herhangi bir şeyin hayranları tarafından o şey hakkında hazırlanmış kesitlerdir. Editler neredeyse her şey hakkında olabilir ve çok çeşitli hazırlama yöntemleri mevcuttur. Örneğin bir filmdeki bir karakterin önemli ya da fotojenik anları kırpılıp birleştirilerek hazırlanabileceği gibi, filmin sadece bir sahnesi de edit ya da kesit olarak hazırlanabilir. Editler genellikle görüntü vuruculuğunu arttırmak için çeşitli filtreler kullanır, izleyiciyi editörün vermek istediği duyguya sokmak için özel müzikler seçilir, ve genellikle editi yapılan şeyin konuya en uygun anlarından bir kolaj hazırlanıp hepsi birleştirilip kısa içerik şeklinde sunulur. Editler kısa içerikler ile birlikte popülerlik kazanmaya başlamış olmalarına rağmen özellikle 2020 civarlarından itibaren ciddi şekilde artmışlardır. Fan editleri günümüzde ticari öneme sahip önemli bir pazardır. Öyle ki günümüzde kişi, kurum ve firmalar reklamını ya da propagandasını yaptırmak istedikleri şeyler için editçiler ile anlaşmaktadır. Çünkü editler vurucu, etkileyici ve ilgi çekici olmaları ile konudan habersiz ya da ilgisiz kişileri dahi çekebilmekte, kolay ve hızlı üretim ve tüketimleri sayesinde hızla yayılabilmekte ve çok büyük kitlelere ulaşabilmektedir. Bu sebeple günümüzde editler sadece basit birer hayran kurgusu ya da kesit değil, aksine istenilen herhangi bir fikri veya mesajı çoğaltmak ve kitlelere yaymak için kullanılabilen muazzam tehlikeli bir araçtır. Bu araç kullanan kişiye göre bir pazarlama ya da karalama aracı, toplumu yapıcı ya da yıkıcı bir fikir olabilir. Yani editler aslında gül de olabilir silah da.

Editler kısa içerikler arasında belki de en yaygın ve en tehlikeli olanlarındandır. Çünkü editler ilk olarak çok daha etkileyici olmaları için özenle seçilmiş müzik ve filtreler kullanırlar. Bu durum zaten genellikle haz odaklı olan kısa içerik sektörünün yapısı da eklenince çok daha tehlikeli bir hal alır. Editler verilmek istenen duyguya uygun kesitler, kamera açıları, montajlar, efektler, filtreler ve müzikleri birleştirerek kısa yapılarına rağmen izleyiciyi anında istenilen kıvama getirebilirler. Bunlara ek olarak editi yapılan şeyin yalnızca konu ile ilgili anları seçilerek hazırlandıkları için ilgili şeyin tam bir resmini de yansıtmazlar. Aksine ilgili şey ile ilgili yalnızca editçinin göstermek istediği şekilde bir resim çizerler. Bu durum özellikle konudan bağımsız kişilerde editler ile dilenilen yönde bir ilk izlenim oluşturulabilmesi açısından çok önemlidir. Örneğin hiç izlemediğiniz bir film ile ilgili doğru şekilde hazırlanmış birkaç edit sizi iyi adamın kötü adam olduğuna ikna etmek için fazlasıyla yeterlidir. Üstelik eğer bu durum doğru teknikler ile ve kalabalık şekilde yapılırsa kişi meselenin iç yüzünü öğrense dahi aklında bir şüphe kalmasına ya da daha kötüsü ilk izlenimini tercih etmeye yönlendirebilir. Editler size herhangi bir şeyi dilediğiniz şekilde sunmanıza izin veren çok tehlikeli birer araçtır. Editler ile bir suçluyu mağdur, bir kahramanı suçlu, kaybedeni kazanan ve kazananı kaybeden olarak resmedebilirsiniz. Üstelik bunu çok hızlı ve etkili bir şekilde yapabilir ve yayabilirsiniz. Bunlar size çok abartı gibi geliyor olabilir ancak internette şöyle bir gezindiğiniz taktirde akla hayale gelmeyecek şeylerin editleri yapılarak sempatik gösterildiğini, editleri ile hangi yanlışların doğru ve doğruların yanlış gösterildiğini, kazananların kaybeden, kaybedenlerin kazanan gibi resmedildiğini görebilirsiniz. Öyle ki asla değişmeyeceğine inandığınız ahlaki fikir ve olgularınızın zıttına dair editlere yeteri kadar maruz kalırsanız, sarsılmaz zannettiğiniz olgularınızın kendi kendinizi zehirlemeniz sonucu sarsılmaya başladığını görebilirsiniz.

Yazı boyuncaki tüm uyarı ve tehlikelerden sonra bizlerin ya da başka iyi insanların kısa içerik üretmesi, hatta çeşitli editler yapması bir çelişki gibi görünebilir. Ancak bu noktada şunu belirtmek gerekir ki yazı boyunca belirttiğimiz üzere kısa içerikler de editler de kullanan kişinin elinde zararlı olabileceği gibi yararlı da olabilir. Bizler İslamic Source olarak kısa içerikler ve editler paylaşmaktayız. Ancak bu içerikleri paylaşırken verdiğimiz bilgilerin doğru olduğundan emin olmaya çalışıyor, tıklama tuzağı başlık ve görsellerden kaçınıyor, zararlı veya yanlış içerikler yayınlamıyor, içeriklerimize zehirli haz tuzakları koymuyoruz. Ancak tüm bunlara rağmen kısa içeriklerin yapısı gereği olan tüm zararları bertaraf edemediğimizi de kabul ediyoruz. Ancak bu noktada olası faydaları zararlardan çok olduğunu düşündüğümüz için kısa içerik ve edit yayınlıyoruz. Öncelikle maalesef günümüzde kısa içerikler ve editler tüm dünyada çok yaygın. Üstelik çoğu içerik kalitesiz veya zararlı olmasına rağmen durum böyle. Biz de bu noktada yararlı içerikler paylaşarak hem iyiliği yaymaya çalışıyor, hem kısa içeriklerin ve editlerin etkilerini iyi yönde kullanmayı amaçlıyor, hem de kişileri zararlı içeriklerden yararlı içeriklere çekmeyi hedefliyoruz. Çünkü kısa içerikler çok daha fazla kişiye çok hızlı şekilde ulaşabiliyor. Bu durumda kötülüğün bu kadar yaygın olduğu bir çağda bu aracın hızını iyiliği yaymak için kullanmayı tercih ediyoruz. Ek olarak bunu yaparken kişileri kısa içeriklerin ve editlerin zararlarına karşı uyarıyor ve bilinçlendirmeyi de amaçlıyor, ve uzun içerikler de üretmeye gayret ediyoruz. Yani özetlemek gerekirse kısa içeriklerin ve editlerin olası zararlarını, bu güçlü silahları iyiliği yaymakta kullanmak adına göze alıyoruz. Üstelik bunu yaparken de olası zararları mümkün olduğunca azaltmaya gayret ediyor ve bu konuda kişileri uyarıyor ve bilinçlendiriyoruz. Bu konuda diğer yararlı içeriklerin de bu şekilde ele alınması gerektiği kanaatindeyiz.

Kısa içerik ve edit tüketirken yapabileceğimiz başlıca şey bilinçli olmaktır. Bilinçli olduğumuz taktirde hem kontrol bizde olur ve ne kadar izleyeceğimize biz karar verir ve "Doomscrolling (Aptal kaydırma, yani bilinçsiz bir şekilde kaydırarak kontrolsüzce içerik tüketmek)" yapmamış oluruz, hem izlediğimiz içerikleri kendimiz değerlendirip seçerek zararlı ve boş içeriklere maruz kalmayız, hem de faydalı içeriklerden gerçekten faydalanabiliriz. Bu konuda sadece kendi irademiz güvenmeyip, olası ihlalleri engellemek adına YouShield gibi uygulama ve eklentiler ile dikkat dağıtıcıları bloke edip, StayFocusd gibi araçlarla da ekran süremizi takip altına alabiliriz. Faydalı kısa içerikleri kontrolsüz tüketmekten kaçınmak ve faydalı içeriğe ulaşana kadar pek çok zararlı içerik arasında kaydırmak yerine, faydalı içerik üreticilerini takip edip, bunların kısa içeriklerini tüketebiliriz. Bunun yanınca mobil cihazlardan, özellikle tablet ve telefonlardan kısa içerik tüketmeyip, kısa içerikleri yalnızca bilgisayarlar üzerinden tüketmek de alınabilecek önlemlerin başında gelir. Çünkü mobil cihazlar çoğu zaman yanımızda olan, hemen her tür ortam ve pozisyonda erişilebilen cihazlar olduğu için bunlar üzerinden kısa içerik tüketmek çok daha kontrolsüz olabilmektedir. Bu sebeple bilgisayardan kısa içerik tüketmek hem daha kısıtlı hem de daha kontorllüdür.

Konuyu özetleyecek olursak kısa içerikler yararı çok, zararı daha çok ve çeşitli tehlikeler barındıran bir içerik türüdür. Editler ise kısa içeriklerin en tehlikeli ve zararlı formlarındandır. Kısa içerikler ve editler bağımlılık yapabilir, zihinsel işlevlere zarar verebilir ve zararlı fikirleri yayabilir. Kısa içerikler konuları derinlikleri ile ele alamayabilir. Tüm konularda olduğu gibi bu konuda da orta yollu olunmalıdır. Kısa içerikler kontrollü, kısıtlı ve bilinçli üretilmeli ve tüketilmelidir. Kısa içerik tüketirken çok fazla içerik tüketilmemeli, aynı anda birbirinden bağımsız çok fazla konu tüketilmemeli, kısa içerik tüketirken yararlı ve doğru içerikler tüketilmeli, kısa içerikteki bilgiler doğrulanmalı ve konunun derinliklerine inmek için kısa içerikler tercih edilmemelidir. Özellikle editlerden uzak durmak kişilerin ruh ve zihin sağlıkları için çok önemlidir. Saçma ve boş kısa içerikler de tüketilmemelidir. Kısa içerikleri sınırlamak ve tüketimi kontrollü hale getirmek için çeşitli uygulama ve eklentiler kullanılabilir.

Yazımızı bitirirken sizlerden bu kadar uzun olduğu için özür diliyor ve buraya kadar okuduğunuz için sizlere çok teşekkür ediyoruz. Bu konunun günümüzde çok yaygın olması, hafife alınması ve bunun sonucunda da kişilerin hayatlarında olumsuz etkilere yol açması sebebiyle oldukça önemli bir konu olduğu için üzerinde detaylıca durma ihtiyacı hissettik. İnşaALLAH başarılı olmuşuzdur. Sizler de konu hakkındaki olumlu veya olumsuz görüşlerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.

Eğer isabet ettiysek bu ancak ALLAH'tandır. Eğer hata ettiysek bu da ancak bizdendir. İnşaALLAH faydalı olmuştur.
Hayırlara vesile olması dileğiyle. Hayır dualarınızı bekliyoruz.
Selamun aleykum.