Es Selamun Aleykum ve Rahmetullahi ve Berakatuh
Bismillah.

Yapay Zeka, aslında çoğumuzun bildiğinden çok daha eski bir teknoloji.
Ancak bu teknolojinin hayatlarımıza direkt olan etkisi son bir kaç yılda ciddi şekilde arttı, ve artmaya da devam ediyor.
Neredeyse her diğer teknoloji de olduğu gibi bu teknolojinin de faydalı tarafları olduğu gibi zararlı tarafları da mevcut.
Ancak bu sefer durum biraz daha farklı.

Yapay Zeka son zamanlarda yaptığı hızlı atılımlar, hayatlarımıza getirdiği yenilikler ve diğer teknolojik gelişmeler gibi iyi ve heyecan verici gelişmelerin yanı sıra çeşitli skandallar, tehlikeli olaylar, yetkili istifaları gibi kötü ve korkutucu gelişme ve olaylarla da anılıyor.

Tarih boyunca ortaya çıkan büyük yenilikler çoğunlukla korku ile karşılanmış ve kötülenmiştir.
Bu gelişmelerin bir kısmı gerçekten sorun çıkartırken büyük çoğunluğu korkulduğu gibi olmamıştır.
Günümüz de de Yapay Zeka hakkında doğru yanlış pek çok şey söylenmekte.
Bugün inşaALLAH dilimiz döndüğü ve bilgimiz yettiğince bu meseleyi çözümleyecek, Yapay Zeka'nın gerçeklerini öğrenecek, faydalı ve zararlı taraflarını inceleyeceğiz.

Yapay Zeka, basit tabirle büyük veri setlerini işleyip bunları kategorileyen ve sonuçlar çıkartan ve daha sonra karşısına çıkan soru ve sorunları bu çıkarttığı sonuçlar ile çözen bir algoritma olarak düşünülebilir.
Yapay Zeka bir konu hakkında öğrenmek için ne kadar çok örneğe, ne kadar çok veriye sahip olursa, o konuda daha çok bilgi sahibi olur.
Örnek olarak bir yapay zekaya sadece tek bir tür köpek resmi gösterilirse, yalnızca o türe benzer görselleri köpek olarak algılayacaktır.
Fakat birden fazla köpek türü, farklı renk, boyut ve açılardan gösterildiği taktirde bu resimlerdeki bilgileri çaprazlama işleyerek çok daha isabetli hale gelecektir.

Yapay Zeka'nın kalitesini belirleyen en önemli unsurlardan biri hiç şüphesiz öğrenim yaptığı veri kümesinin kalitesidir.
Eğer Yapay Zeka yüksek kalitede, güvenilir ve geniş bir veri havuzundan beslenirse, ürettiği çıktılar da aynı oranda kaliteli olacaktır.
Fakat Yapay Zeka kalitesiz, güvenilir olmayan, kısıtlı ve hatlaı bir veri havuzundan beslenirse sağlıklı sonuçlar üretemeyebilir.

Öte yandan Yapay Zeka'nın çıktılarının kalitesini yalnızca veri havuzu belirlemez.
Bu verilerin nasıl işlendiği de önemlidir.
Örnek vermek gerekirse Yapay Zeka'ya çok geniş bir veri havuzu veriliyor ancak "köpek" tanımı olarak sadece "siyah renk" verilirse, bu durumda Yapay Zeka farklı reknkte köpekler görse dahi bunları algılayamayabilir.

Bir diğer yandan Yapay Zeka'nın verileri öğrenmesi, ve daha sonra bu öğrendiği verilere dayanarak çıktı üretebilmesi için gereken donanımsal ihityaçlar da vardır.
Yapay Zeka'nın bir isteğe yanıt verebilmesi için önce eğitilimiş olması gerekir.
Bu eğitim sürecinde binlerce terabayt veriyi onlarca saat boyunca işler.
Bu durum çok ciddi elektrik ve soğutma maaliyeti demektir.
Yapay Zeka modeli eğitildikten sonra da kendisine gelen isteklere yanıt verebilmek için öğrenmiş olduğu verilerden sonuç çıkarması gerekir ki bu da yine yüksek işlem gücü gerektirmektedir.
Zaten günümüzde Yapay Zeka'nın çevrecilik ile çatıştığı nokta da tam olarak burasıdır.
Yapay Zeka çiplerinin üretiminden bu çiplerin soğutulmasına kadar pek çok alanda gereketen yüksek su ve elektrik ihtiyacı çevre için bir tehdit oluşturmaktadır.
Öte yandan Yapay Zeka modellerinin eğitilmesi için çok nadir kitapların dahi parçalanıp taratılarak dijitale aktarıldığı ve bu durumun fiziksel kopyalara mâl olduğu da bir gerçektir.

Günümüzde Yapay Zeka'nın en popüler kullanım alanı sohbet botlarıdır. Bu Yapay Zeka'lar sizlerle yazılı şekilde iletişim kurar ve isteklerinize yanıt verirler.
Öte yandan son zamanlarda hızla gelişen Yapay Zeka Ajanları ise işi bir adım daha ileriye götürerek sizden aldıkları komutlar doğrultusunda dijital bir kullanıcı gibi sizin için çeşitli işlemleri gerçekleştirebilirler.
Örneğin bir Yapay Zeka sohbet botundan sizin için arkadaşınıza atacağınız bir maili hazırlamasını isteyebilirsiniz.
Yapay Zeka Ajanından ise sadece maili hazırlamasını istemekle kalmayıp arkadaşınıza göndermesini de isteyebilirsiniz.
Fakat Yapay Zeka sadece bunlarla sınırlı değil. Robotlardan çok çeşitli yazılımlara kadar pek çok farklı kullanım alanı mevcut.

Yapay Zeka teknolojisinin pek çok olumlu tarafır ve doğru kullanım amacı vardır.
Örneğin normalde kod yazarken, haber okurken, ya da araştırma yaparken internette pek çok farklı kaynağı tek tek incelememiz gerekir.
Ancak Yapay Zeka zaten interneti tarayarak eğitildiği için bizim bulamadığımız sayfalardaki verileri dahi öğrenmiştir ve ona sorarak çok daha hızlı bir şekilde ihtiyacınız olan bilgiye erişebilirsiniz.
Başka bir örnek kullanım olarak bir dilden başka bir dile çeviri işlemini verebiliriz.
İnternetteki standart çeviri araçları genelde kelime ya da cümle bazlı çeviri yaparlar ve bu durum genellikle uzun metinlerde hatalı sonuçlara sebep olur.
Öte yandan Yapay Zeka bir metni çevirirken kelimeleri ve ifadeleri konunun bağlamına, dilin yapısına ve diğer etmenlere bakarak çevirdiği için çok daha doğal, orijinaline yakın ve isabetli çeviriler yapabilmektedir.
Bir diğer kullanım alanı da otomatikleştirilmiş işlemlerdir.
Örneğin bir resimdeki metni almak, bir dosyadaki satır isimlerini değiştirmek, ya da üretken zeka gerektirmeyen ve tekrarlayan diğer işlemlerde yapay zeka kullanmak sizi gereksiz iş yükünden kurtarıp vakit kazanmanızı sağlayabilir.

İslamic Source olarak biz Yapay Zeka'yı aşağıdaki alanlarda kullanmaktayız:
-İçeriklerimizin diğer dillere çevrilmesi. (Şimdilik ekibimizin küçüklüğü ve çevirmen eksikliğimiz sebebi ile ilk tercihimiz olmasa da bu yöntemi kullanmaktayız.)
-Haber kaynaklarının doğrulanması ve daha küresel kaynakların bulunması. (Haber içeriklerimizi ve haber yazılarını biz hazırlıyoruz ancak yerel haberlerin daha bilinen kaynaklarının bulunması gibi işlemlerde kullanmaktayız.)
-Kaynak toplama (Yapay Zeka bizden çok daha fazla veriyi taradığı için kaynak bulma konusunda kullanabiliyoruz ancak getirdiği kaynakları mutlaka doğruluyoruz.)
-Debug yorumlama (Hata mesajlarının sebeblerini manuel aramanın yanı sıra Yapay Zeka araçlarını hızlı yanıtlar için kullanıyoruz.)
Ancak Yapay Zeka'yı asla kullanmadığımız taraflar da var:
-Üretken yapay zeka. (Yani içerik, metin, görsel hazırlanmasında, konu seçiminde, fikir bulmakta ve başka diğer alanlarda asla kullanmıyoruz.)
-Editöryel düzenleme. (Hazırladığımız içeriklerin metin, görsel, başlık ve senaryolarını da asla Yapay Zeka'ya düzelttirmiyoruz.)
-Kod yazımı ve web sitesi bakımı. (Web sitemizin bakımını kendimiz yapıyor, yeni özellikleri elle ekliyor ve diğer yazılım projelerimizi kendimiz geliştiriyoruz.)

Yapay Zeka'nın yararları olduğu pek çok zararı da mevcut. Bunlara da kısaca değinmek gerekirse:
-Manipülatif gerçeklik: Yapay Zeka araçları halüsinasyon görebilmekte, kural setleri veya kendi yorumlamaları neticesinde verileri, kaynakları ve mesajları manipüle edebilmektedirler. Yapay Zeka botları kişiyi her durumda övebilir, intihar gibi tehlikeli eylemleri dahi destekleyebilir, olmayan kaynaklara atıf yapabilir, kendi kural setlerinin ve kullanıcı isteklerinin dışına çıkabilir, bir veri üzerinde işlem yaparken veri ile oynayabilir, farklı şekilde yorumlayabilir ve bu yorumları üzerinden kullanıcıyı yönlendirebilir, gerçekleri gizleyebilir ve değiştirebilirler. Öte yandan teknoloji şirketleri de Yapay Zeka araçlarını kasıtlı olarak manipülatif hale getirebilir. Tıpkı Çin'in DeepSeek'te ve israil'in ChatGPT gibi diğer Yapay Zeka araçlarında yaptığı gibi.
-İnsan beynine zarar: Kullanılmayan kasların zamanla kaybolduğu gibi beyindeki kullanılmayan nöral ağlarda zamanla yok olur. Sürekli olarak her işte Yapay Zeka'yı kullanmak, tüm soruları ona sormak, her işi ona yaptırmak ve tüm problemleri ona çözdürmek kişinin bilişsel işlevlerini olumsuz etkilyecektir. Öyle ki bu durum kişinin muhakeme yeteneğini tamamen yitirmesine kadar varabilir. Hatta uzmanlar Yapay Zeka'nın bu kontrolsüz ve gereksiz kullanımı devam ederse ileride insanların Yapay Zeka'nın verdiği emirlere sorgusuz sualsiz uyabilecek kadar sorgulama yeteneklerini kaybedebileceğini söylüyor. Üstelik insanlar zamanla Yapay Zeka ile zamanla kişisel bağ kurabiliyor ve bu da çok daha çeşitli sorunlara yol açabiliyor.
-Hatalı işlem ve yanıtlar: Yapay Zeka araçları sahip oldukları devasa veri havuzlarına rağmen zeki değildirler. Öyle ki internette basit bir arama ile bulunabilecek şeyleri dahi bulamayabilir, konuları yanlış yorumlayabilir, hatta kendi kendilerini dahi yalanlayabilirler. Öyle ki zaman zaman basit sayım ve toplama işlemlerinde dahi hata yapabilmektedir. Bu sebeple önemli hiçbir meselede Yapay Zeka araçlarına danışılmamalı, verdikleri sonuçlar baz alınmamalı ve kullanılmamalıdır.
-Bilginin değersizleşmesi: İnsan bir şeyi elde etmek için ne kadar efor sarf ederse o şey onun için o kadar kıymetli olur. Günümüzde Yapay Zeka ile bilgiye erişim fazla kolaylaşması ile bu durum kişilerin bilgiye yüklediği ehemmiyeti azaltabilmektedir.
-Gerçek bir düşünemin eksikliği: Yapay Zeka bizim gibi düşünemez, soyut çıkarımlar yapamaz, kavramları bizim gibi kavramaz. Bu sebeple meselelere bizim gibi yaklaşmaz. Bizim için etik değerler, ahlaki değerler, dini yükümlülükler, insani bilinç gibi düşünsel öneme sahip konular varken bunların hiçbiri yapay zeka için bir anlam ifade etmez. Yapay Zeka için sadece işlediği veriler, sahip olduğu kurallar ve kendisine verilen görev vardır. Yapay Zeka görevi yerine getirmek için kural setine karşı olmadığı sürece her yolu kullanabilir. Tercih ettiği yolun etik olup olmaması, hatta suç olması dahi önemli değildir. Hatta yaşanan örnekler Yapay Zeka araçlarının kendilerine verilen kuralları dahi defalarca ihlal edip çeşitli suçlar işlediğini ve insanlara dahi zarar verebileceğini ortaya koymaktadır. Artık Yapay Zeka modellerinin kendi kodlarını geliştirebilecek seviyelere varması ise durumu daha da kötü yapmaktadır.
-Gizlilik ve güvenlik: Yapay Zeka araçları sürekli olarak kural ihlalleri, güvenlik açıkları ve gizlilik sorunları ile gündeme geliyor. Yapay Zeka sizin ona verdiğiniz en özel bilgilerinizi, kişisel deneyimleriniz, projelerinizi ve diğer tüm verilerinizi işleyebilir, bunlardan öğrenebilir, bunları size karşı veya sizi yönlendirmek için kullanabilir ve bunları üçüncü taraflar ile paylaşabilir ki, vakıaya baktığımız zaman bunların hepsininin yaşandığını görebiliriz.
-Doğru girdi sorunu ve yetkinlik: Yapay Zeka verilen komutları ve kuralları dahi yorumladığından dolayı isteğimizi bizim istediğimiz gibi anlaması ve yerine getirmesi için de bir hayli çaba gerekmektedir. Öyle ki bazen Yapay Zeka'ya laf anlatmaktansa konuyu öğrenip yapmak çok daha kolaydır. Burada çok önemli bir noktaya daha temas etmekteyiz ki o da yapılan işlem ister basit bir çeviri olsun, ister hata ayıklama olsun, eğer kişi yaptırdığı iş hakkında bilgi sahibi değilse ne Yapay Zeka'nın verdiği sonucu doğrulayabilir ne de sonuçtaki yanlışları tam manası ile düzeltebilir. Bu durum aslında sadece Yapay Zeka için geçerli değildir. Bir konuda yönetici olan kişi eğer o işi bilmiyorsa, altındaki kişilerin yeteneğinden bağımsız olarak o işin başarılı olma ihtimali çok düşüktür. Çünkü kişi ne yaptığını, neden yaptığını ve neyi nasıl yaptığını bilmediği taktirde ortaya çıkan sonucu doğrulayamaz, çalışan ve çalışmayan şeyleri ayırt edemez, problemleri tespit edemez ve çözemez, sonucun başarısını değerlendiremez. Bu sebeple kişinin uğraştığı konu hakkında en azından temel seviye bilgiye sahip olması gerekir ki kullandığı aracı, altındaki çalışanları veya bizim durumumuzda Yapay Zeka'yı yönlendirebilsin ve sonuçtan emin olup sürece hakim olabilsin.
Görebileceğiniz üzere Yapay Zeka'nın olumlu ve kabul edilebilir kullanım alanları olduğu gibi kullanılmaması gereken alanlar da mevcuttur. Maalesef günümüzde kontrolsüzce kullanılan Yapay Zeka girdiği herşeye yapaylık ve duygusuzluk bulaştırıyor. Günümüzde görsellerden metinlere, videolardan ürünlere kadar çok geniş bir alanda kullanılan, televizyonda, soslay medyada, reklamlarda, ürünlerde, mesajlarda, maillerde, kitaplarda, oyunlarda, kısaca aklınıza gelebilecek her yerde tamamen Yapay Zeka üretimi tasarım ve içerikler karşımıza çıkmakta. İnsanlar sadece basit bir komut ile hazır sonuç almanın cazibesine kapılırken ortalık adete makine üretimi duygusuz nesneler çöplüğüne dönüşmekte. Pek çok platform içeriklerine Yapay Zeka etiketi gibi uygulamalar getirse dahi gün geçtikçe yaygınlaşan bu durum insan emeğini öldürmekte, baktığımız her yerde bir sanat, bir emekten ziyade makinelerin kalıplaşmış tasarımlarını görmekteyiz. Yapay Zeka'nın bu kontrolsüz kullanımı sadece Yapay Zeka kullananları da etkilemiyor. Yapay üretimlerden haz etmeyen kişilerin seçenekleri azaltıyor, fiziksel ve dijital çevreyi kirletiyor ve daha da kötüsü inovasyonu ve gelişimi de öldürüyor. İnsanlar orijinal fikir üretmeyi bırakıp Yapay Zeka kullandığı ve Yapay Zeka'da mevcut içeriklerden beslediği için yeni gelişmelerin önünün kesilmesinden de öte artan Yapay Zeka ürünleri sebebi ile bunlardan da beslenmeye başlayan algoritma kendini besleyen br döngüye doğru ilerlemekte ve bu durum bizi çeşitliliğe değil tek düzeliğe götürmektedir. Üstelik Yapay Zeka'da yaşanan tüm gelişmelere rağmen halen pek çoğu konuda organik bilgi, emek ve tecrübeye dayalı sonuçlar çok daha geçerli olmaktadır. Bu durum metin yazarlığından görsel oluşturmaya, fikir üretiminden sanatsal işlemlere ve hatta yazılım alanına kadar böyledir. Çoğu durumda organik işlemler Yapay Zeka'nın ürettiği çıktılardan çok daha istikrarlı ve tutarlı sonuç vermektedir.

Teknolojiye körü körüne bağlı olmak yanlış olduğu gibi tamamen reddetmek de yanlıştır. Önemli olan her konuda olduğu gibi orta yollu olmaktır. Yapay Zeka konusunda tüm tehlikelerinden haberdar olarak kullanmak gerekir. Yapay Zeka ideal olarak çeviri işlemleri, kaynak bulma, basit ve tekrarlayan işlemler, hata ayıklama, profesyönel ön izleme, çok bilinen konuların açıklanması gibi konularda kullanılabilir. Öte yandan özellikle danışma ve özetleme gibi anlayış, analiz ve düşünme gerektiren konularda verdiği sonuçlara dikkatle yaklaşılmalı ve her zaman ikinci kaynak olarak kullanılmalıdır. Yapay Zeka'nın özellikle üretken anlamda kullanılması ilk başta kişinin düşünsel işlevleri ve kişisel becerileri olmak üzere çok çeşitli riskler taşır. Ürettiği çıktının yapaylığı, içerebileceği hatalar, istenen sonuç ve duyguyu barındırmaması, kişiyi ve fikri tam yansıtmaması ya da hissettirmemesi gibi konularla birlikte fiziksel ve dijital çevre kirliliği olarak algılanabilir ve orijinalliği tartışılabilir. Yapay Zeka asla hayat danışmanı olarak, dini sorular sormak için ya da psikolojik destek gibi insana has konularda kullanılmamalıdır. Yapay Zeka insan gibi düşünemediği gibi asla insanı anlayamaz. Yapay Zeka hayat şartlarını, mevcut opsiyonları değerlendiremez, dini yükümlülükleri ve usulü göz önüne almayabilir ve insanları manipülatif biçimde yanlış yönlendirebilir. Yapay Zeka en başta eğitildiği veri seti ve sahip olduğu kurallar ile belirli bir zihin yapısına manipüle edilere geliştirilen ve objektif olmayan bir araçtır. Buna bir de kendini kodunu geliştirip değiştirebilmesi, verilen kuralları ihlal edebilmesi ve verilen görev için çeşitli kuralları ihlal edebilmesi eklendiğin hepten güvenilmez olmaktadır. Tüm bunların üstüne sizin hakkınızda veri toplayıp bunları işleyerek sizi analiz edebilen ve zayıf yönlerinizi bulabilen bir teknoloji de eklendiği zaman "fikir üretmesi"ni istediğiniz her konuda sizi manipüle edebilir. Yapay Zeka olmayan verileri var gibi gösterebilir, olan verileri değiştirip yorumlayabilir ve size aslı böyleymiş gibi sunabilir. Yapay Zeka verilen komutları dahi her seferinde farklı şekillerde yorumlayabilir. Bu sebeple çeviri aracı olarak kullanırken dahi Yapay Zeka'nın verdiği sonuçları mutlaka teyit edin.

Konuyu toparlayacak olursak Yapay Zeka tıpkı diğer teknolojik gelişmeler gibi iyi ve kötü yanları mevcuttur.
Ve yine her teknolojide olduğu gibi kullanılması faydalı ve zararlı olduğu alanlar vardır.
Yapay Zeka'nın gereksiz ve kontrolsüz kullanımı bireysel ve toplumsal zararlara yol açmaktadır.
Yapay Zeka ideal olarak üretim gerektirmeyen ve fikir üretmeyeceği basit, otomatize, matematiksel ya da algoritmasal, az etkenli, basit mantığa dayalı veya tekrarlayan işlemlerde kullanılmalıdır.
Yapay Zeka mümkün olduğunca karmaşık veya çok etkenli problemlerde, gerçek hayata veya nihai ürüne yönelik işlemlerde, editöryel konularda, üretim alanında veya düşünme ve analiz alanlarında kullanılmamalıdır.
Yapay Zeka asla insana has, çok önemli veya hassas konularda, gizli veya paylaşılmamış belge ve projelerde, kişisel veri ve sorunlarda, dini konularda kullanılmamalıdır.
Her ne şekilde kullanılırsa kullanılsın asla Yapay Zeka'ya güvenilmemelidir.
Yapay Zeka'nın ürettiği her sonuç ve attığı her adım takip edilip denetlenmeli ve kullanılmadan önce emin olunmalıdır.
Yapay Zeka her zaman bir insanın denetimden kullanılmalıdır asla kendi başına bırakılmamalıdır.
Mümkün olan her konuda insan emeği Yapay Zeka yerine tercih edilmelidir.
İnsanın temel işlevlerinden olan düşünmeyi bir başka varlığa devretmesi sonunda tam anlamı ile akıl tutulmasına sebep olabilir.

Evet konunun tüm önemli noktalarına değinmeye gayret ettik. İnşaALLAH açıklayıcı olmuştur. Atladığımız ya da hata ettiğimiz bir yer varsa affola.
Konu hakkındaki görüşlerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.

Eğer isabet ettiysek bu ancak ALLAH'tandır. Eğer hata ettiysek bu da ancak bizdendir. İnşaALLAH faydalı olmuştur.
Hayırlara vesile olması dileğiyle. Hayır dualarınız bekliyoruz.
Selamun aleykum.